Merhabalar, bugün biraz etiketlemelerden bahsetmek istiyorum. Ne kadar çok seviyoruz değil mi toplumca etiketlemeyi? Aslında etiketlemeye de en küçükten başlıyoruz hep. Şımarık çocuk, yapışık çocuk, sessiz çocuk, sakin uslu çocuk, hırçın çocuk… Ama neden? Genelde kimse sormuyor değil mi çocuk neden hırçın, neden uslu, neden şımarık diye.
Şımarık dediğimiz çocuk aslında sağlıklı sınırları öğretecek sağlıklı bir yetişkin bulamamış çocuktur çoğu zaman. İster ki her istediği olsun; olmadığında yıkar döker, ağlar. Yetişkin olduğunda da hep “haklı” olmak ister. Ama kimse sormaz, neden diye. Herkes “bencil, narsist, hep haklı olmaya çalışan” diye etiketler.
Yapışık, annesine çok bağımlı denir bazı çocuklara mesela, ama kimse tutarlı ve güvende hissettiği bir bakım alamamış olabileceğinden bahsetmez değil mi? Yetişkin olduğunda da kaybetmekten korkar, gitmesin diye çevresindeki herkese yapışır, ayrılıkları bir ölüm gibi deneyimler. Bu yüzden de çoğu zaman terk edilir veya karşısındakini “bunaltmakla” suçlanır.
Hırçın çocuk deriz bir de mesela, ama neden hırçındır o çocuk? Acaba ihtiyacı, duygusu görülmemiş olabilir mi? Duygusu değersizleştirildiğinde, öfke ile kendine yer açmayı öğrenmiş olabilir mi hayatta? Yetişkin olduğunda da “Çok öfkelisin, sinirlenecek ne var bunda bu kadar?” cümlesini duyar çoğunlukla.
Ancak kimse bilmez ki o, o güne öfkeli değildir; geçmişte görülmediği, anlaşılmadığı her ana ve şimdiki görülmemeye, anlaşılmamaya öfkelidir. “Sinirlenecek ne var bunda?” cümlesi bile onu geçmişte anlamamış herkesin sesi olarak yankılanır kafasında. İşte değersizlik hissi de böyle gelişir: “Demek ki ben anlaşılmaya layık değilim.” düşüncesi böyle yerleşir ve bu düşünce öfkeyi daha da alevlendirir.
Sonuncusu ve en önemli gördüğüm ise “sakin, sorun çıkartmayan çocuk” etiketidir. Şimdi diyebilirsiniz, bu kötü bir şey mi, etiket bile sayılmaz belki çoğumuzun gözünde. Ancak bana sorarsanız ve pek çok uzman arkadaşım da destekleyecektir bunu, sorun çıkartmayan, sakin çocuklardır asıl üzerine düşülmesi, görmek için çaba sarf edilmesi gereken çocuklar.
Çünkü çocuk ağlar, üzülür, öfkelenir; çoğumuzun tabiriyle “sorun çıkarır”. Hiç fark etmeden, “sakin” diye etiketleyip buna da aferin dediğimiz çocuk, günün birinde “Sorun çıkartırsam sevilmeyeceğim galiba, en iyisi duygumu söylemeyeyim” diyen bir yetişkine dönüşür. Yani duygusunu söylemek artık onun için de bir sorun demektir.
Böylelikle belki de ilişkileri derinleşmez. Duygusunu söylemediğinden anlaşılma ihtiyacı da karşılanmaz ve belki de en çok böyle etiketlenen çocuk yetişkinliğinde yalnız kalır veya yalnız hisseder. Dünyadaki görevi sakin kalmaktır çünkü; ona bu görev verilmiştir daha küçücük bir çocukken.
Yani demem o ki aslında etiketlenen her çocuk günün sonunda kendisini de o şekilde etiketler ve bu etiketler yetişkin olduğunda onun hayatını tıpkı yukarıda anlattığım gibi pek çok alanda zorlaştırır. O yüzden belki de etiketlerden önce koşulsuz kabule ihtiyacımız vardır. Her çocuk olduğu gibi kabul edilmeyi, etiketlenmeden anlaşılabilmeyi hak eder.
Toplumsal olarak bunları düzenlediğimizde çok daha sağlıklı yetişkinlere dönüşeceğiz hep birlikte. Dilerim bunları bilmenin yaşamlarımıza bir katkısı olur, etiketsiz özgürce yaşamayı öğreniriz. Hadi bugün de biraz bunun üzerine düşünelim.